Kavimlerin ve Krtlerin haklarEmail: a.bulac@zaman.com.tr
Tm Yazlar


--------------------------------------------------------------------------------

Krt sorununun tehis ve tedavisinde slam bize hangi imkanlar sunar? Bu imkandan yararlanabilmek iin din algmz gzden geirmemiz lazm: 
"Trk milliyetileri" asndan Osmanl`dakinden tamamen farkl bir muhtevada formle edilmi "milletin tarihsel varl" -ki bu "Trk milleti"dir-, devletin bekas birincil deerdir, dinden beklenen "devlet, millet, vatan ve bayrak" gibi deerlere hizmet etmesidir. Devlet din iin deil, din devlet iindir ve onun hizmetindedir.

"Krt milliyetileri" asndan "din, arkaik bir deerdir, bir st-yap kurumudur ve Krtler `din kardelii` syleminin de yardmyla asimile olmulardr. Sorunu din kardelii zmez; kltrel ve politik haklar verilmelidir."

"Sac, muhafazakar-dindarlar"a gre ise, "din kardelii" nemlidir. "Hepimiz Mslman`z, aramzda ayr-gayr yok. Krtler kardeimizdir, bugnk yapy biraz restore ederek devam ettirebiliriz."

Bu  bak as da yanltr, slam`la alakal deildir. ncelikle, Trklerin, Krtlerin vd. etnik gruplarn belli bir ontolojik perspektiften hangi sosyolojik kelimelerle adlandrlmalar gerektii konusuna aklk getirmek lazmdr. Bundan nceki iki yazmda (29 ve 31 Austos) Bat toplumunun ve tarihinin rn olan Durkheim sosyolojisi ve Ernest Renan-Ziya Gkalp perspektifinden bakarak bu sorunu zemeyeceimizi anlatmaya altm.

Bat-d bir sosyolojinin imkanlarndan hareketle konuursak, Krtler bir kavimdir. Bir millet deildir. Ancak Trkler, Araplar, Farslar ve dierleri de bir kavimdir, millet deildirler. Kur`an terminolojisinde "millet" nicelik deil, niteliktir; yani saysal insan topluluu deil; din ve eriattir.

Birden fazla kavmin bir corafyada toplanmasndan "halk (a`b)" doar. "Trkiye halk" doru bir tanmlamadr. Farkl kavimler, kabileler, din mensuplar bir halk meydana getirir. Bu anlamda gayrimslimler de "Trkiye halk"nn bir parasdr. u veya bu zellikteki beeri topluluklar, kavimler, din mensuplar birbirlerine irca olunamazlar, biri dieri iinde eritilemez. Her birinin kendine ait ontolojik ve antropolojik zellikleri var. Ve bu Allah`n, varl namtenahi eitlilikte ve zenginlikte yaratmasnn beer hayattaki tezahrlerinden biridir: "Gklerin ve yerin yaratlmas ile dillerinizin ve renklerinizin birbirinden farkl olmas, O`nun yetlerindendir. phesiz bunda, bilenler iin gerekten yetler vardr." (30/Rum, 22.)

Renkler, diller ve kavimler bir iek bahesi gibidir. Beeriyetin farkl rklardan, kavim ve topluluklardan teekkl etmesi Allah`n muraddr. Her bir renk ve dil (insan grubu/kavim), Allah`n muhteem bir yetidir. Bir kavmin dilini unutturmak, rf ve detlerini bask altna almak, geleneklerini zorla deitirmeye kalkmak; yani bir kavmi/bir etnik grubu asimile etmek, Allah`n bir yetini yok etmeye kalkmakla ayn eydir. Bir kavmin etnik kimliinin korunmas; bunun hayata kendine zg tad, renkleriyle yansmas; rf ve detlerinin, geleneklerinin yaatlmas ve dilinin serbeste kullanlmas temel bir haktr.

Krtler, drt lkeye yaylm bir kavimdirler. Trkiye corafyas zerinde yaayan 70 milyonluk bir halkn parasdrlar. Tabii ki Mslman olmalar hasebiyle dier kavimlerden olan insanlarla kardetirler. Ama  temel haklar var ki, bu haklar teminat altna alnmadka bu "din kardelii"nin ii hep bo kalacaktr: 1) Kavim/etnik kimliklerinin tannmas; inkar ve asimilasyon politikalarna son verilmesi. 2) Dillerini hibir engel ve bask ile karlamadan her alanda kullanabilmeleri; 3) Sosyal ve ekonomik durumlarnn dzeltilmesi, dier kavimler gibi insanca yaayabilecekleri bir refaha sahip olmalar.

Bu, Krtler yannda, dier btn etnik gruplarn da hakkdr. Kavimlerin bakaca da haklar yoktur. Krtlerin veya dier kavimlerin birer "ulus" olarak tanmlanmalar ve "kltrel haklar" peinde komalar farkl bir konsepttir.

